A toponimia constitúe unha das principais expresións do patrimonio lingüístico e cultural dun territorio. Cada nome de lugar conserva información sobre a historia, a paisaxe, a lingua ou as comunidades que o habitaron ao longo dos séculos. Co obxectivo de facilitar o acceso a ese enorme patrimonio, a Asociación Galega da Língua (AGAL) presentou unha nova versión de TOPOGAL, unha ferramenta informática que permitirá consultar, cun só clic, todos os topónimos de Galicia e Portugal.
O proxecto, desenvolvido pola Comisión Informática da AGAL en colaboración coa súa Comisión Lingüística, foi presentado este 24 de xullo na Libraría Couceiro e atópase actualmente en fase de probas. A nova edición supón unha importante ampliación respecto das versións anteriores, tanto polo volume de información dispoñible como polas novas funcionalidades incorporadas.
Un mapa completo da toponimia galego-portuguesa
TOPOGAL permitirá localizar e consultar a totalidade dos nomes de lugar de Galicia e Portugal, ofrecendo información inmediata sobre a súa forma gráfica e outros datos de interese lingüístico. Entre eles figuran cuestións como a advocación asociada ao topónimo ou se este leva ou non artigo.
Ademais, a base de datos esténdese ás áreas galegofalantes situadas fóra da comunidade autónoma galega, incorporando tamén a toponimia das zonas de Asturias, Castela e León e Estremadura onde historicamente se fala galego. En numerosos casos, a ferramenta ofrecerá igualmente información histórico-etimolóxica que permitirá coñecer a orixe e evolución dos distintos nomes de lugar.
Un recurso útil para a investigación
Un dos aspectos máis destacados da nova versión é a súa capacidade para xeolocalizar cada topónimo nun mapa. Segundo explicou Vítor Garabana, responsable da Comisión Informática da AGAL, esta funcionalidade converte TOPOGAL “nun instrumento de gran utilidade para investigadores e investigadoras”.
A aplicación permitirá localizar desde grandes unidades territoriais ata pequenos microtopónimos, facilitando o estudo da distribución xeográfica dos nomes de lugar e abrindo novas posibilidades para a investigación lingüística, histórica e patrimonial.
Revisión dos criterios lingüísticos
O desenvolvemento do proxecto tamén implicou unha revisión dalgúns dos criterios empregados pola AGAL na representación dos topónimos. O traballo conxunto entre a Comisión Informática e a Comisión Lingüística deu lugar a unha actualización das propostas relativas ao uso do artigo e á segmentación dos nomes de lugar.
Segundo explicou Eduardo Maragoto, secretario da Comisión Lingüística, esta revisión achega en numerosos casos os criterios da asociación ás propostas da Comisión de Toponimia da Xunta de Galicia. Como exemplo citou o topónimo do concello do Incio. Mentres a proposta anterior da AGAL apostaba pola forma Oíncio, considerada máis próxima á súa etimoloxía, a nova versión adopta a forma oficial co artigo separado, ao entender que se trata dunha solución plenamente consolidada no uso. Maragoto apunta que “sempre que a forma moderna non contradiga a converxencia co espazo lusófono, non vale a pena que o reintegracionismo continúe a diverxer”.
Un novo recurso para o galego internacional
Durante a presentación, o presidente da AGAL destacou que este proxecto forma parte da estratexia da entidade para seguir desenvolvendo ferramentas que faciliten o uso do galego no seu ámbito internacional. Coa incorporación de milleiros de novos rexistros, información lingüística ampliada e un sistema de consulta xeorreferenciada, TOPOGAL aspira a converterse nunha das ferramentas de referencia para coñecer e preservar a riqueza da toponimia de Galicia, Portugal e das restantes áreas galegofalantes da Península.