A faceta de Emilia Pardo Bazán como precursora da literatura criminal e policial en España será o eixo da xornada coa que a Casa-Museo que leva o seu nome conmemorará o vindeiro 16 de setembro os 175 anos do nacemento da escritora coruñesa. O encontro combinará investigación académica, literatura contemporánea e música para revisar o tratamento do crime na obra da autora e poñelo en relación coa actual narrativa negra galega.
A actividade desenvolverase a partir das 18.00 horas na Fundación Luis Seoane da Coruña, situada na rúa San Francisco, número 27, e terá entrada libre ata completar a capacidade do salón de actos. A Real Academia Galega organiza a xornada, titulada ‘Emilia Pardo Bazán, pioneira do xénero negro’, co apoio económico da Xunta de Galicia e do Ministerio de Ciencia, Innovación e Universidades.
O punto de partida serán os contos criminais de Pardo Bazán, que analizará o investigador Xaquín Núñez Sabarís, antes de abrir unha conversa coa produción literaria galega contemporánea a través das intervencións dos escritores Pedro Feijoo, Inma López Silva e Ana Viéitez.
A proposta complétase coa participación do violinista Mario Diz, encargado dun acompañamento musical concibido como contrapunto aos elementos que atravesarán toda a sesión: a tensión, o suspense, o crime e a intensidade dramática.
A responsable da Casa-Museo Emilia Pardo Bazán e coordinadora da xornada, a académica María López-Sández, sitúa a escritora coruñesa dentro dunha tradición literaria que tivo entre os seus referentes os relatos de Edgar Allan Poe e as narracións de Arthur Conan Doyle protagonizadas por Sherlock Holmes.
Nese contexto, Pardo Bazán explorou en obras como ‘La gota de sangre’ ou ‘Un destripador de antaño’ as posibilidades narrativas relacionadas coa investigación dun crime, a sospeita, a tensión moral e a observación das condutas humanas.
Segundo López-Sández, na literatura da autora coruñesa o delito non se limita a funcionar como motor dunha trama. “O crime funciona como fenda e como revelación”, explica.
A súa utilización permite, engade, acceder a determinadas dinámicas sociais e aos conflitos propios dunha época. “Permite observar as zonas máis escuras da sociedade, interrogar os conflitos dunha época e explorar as emocións que atravesan a violencia, a culpa, o medo, a sospeita ou a xustiza”, sinala a académica.
Esta dimensión social servirá precisamente de ponte entre a literatura de Pardo Bazán e a narrativa negra que se escribe actualmente en Galicia, na que o crime continúa empregándose como mecanismo para abordar cuestións que van máis alá da propia resolución dunha investigación.
O programa abrirase coa conferencia ‘Antecedentes do xénero negro. Os contos criminais de Emilia Pardo Bazán’, impartida por Xaquín Núñez Sabarís.
O investigador abordará a dimensión social e espacial da literatura policial, entendida en numerosas ocasións como unha forma de retratar unha sociedade concreta a través dos conflitos que afloran arredor dun delito.
Desde esta perspectiva, o xénero negro pode aproximarse á crónica social e ao realismo contemporáneo, ao empregar a investigación criminal como porta de entrada ás desigualdades, relacións de poder ou conflitos existentes nun determinado contexto histórico.
Núñez Sabarís centrará a súa intervención nos relatos criminais escritos por Pardo Bazán, considerados antecedentes singulares do posterior desenvolvemento do xénero. A través deles, a autora incorporou á ficción diferentes preocupacións do seu tempo e abordou as estruturas sociais e os comportamentos que rodeaban os episodios de violencia e criminalidade.
A lectura destes textos permitirá analizar tamén ata que punto algunhas das ferramentas que actualmente se identifican coa novela negra —a intriga, a sospeita, a investigación ou o peso do escenario social— xa estaban presentes na produción da escritora coruñesa.
Un diálogo coa novela negra galega actual
Tras a conferencia terá lugar a mesa redonda ‘Os crimes de Pardo Bazán e a narrativa negra galega de hoxe’, na que participarán Pedro Feijoo, Inma López Silva e Ana Viéitez.
O encontro pretende establecer unha ponte entre os procedementos narrativos empregados por Pardo Bazán e a evolución do xénero criminal nas letras galegas, observando tanto as continuidades como as novas fórmulas utilizadas pola narrativa contemporánea.
Pedro Feijoo, autor de obras como ‘Os fillos do mar’, publicada en 2012, ou ‘Onde nacen as bestas’, de 2025, centrará a súa participación nos mecanismos de construción da intriga presentes na obra pardobazaniana e na súa posible conexión coa novela negra actual.
Entre os aspectos que se abordarán estarán a construción do suspense, o papel do espazo urbano e a estrutura da investigación, tres elementos cunha presenza habitual na literatura criminal contemporánea.
Pola súa banda, Inma López Silva achegará unha perspectiva centrada na relación entre literatura, realidade, violencia e memoria social. A escritora é autora de ‘Por qué Asunta?’, unha obra construída arredor do crime de Asunta Basterra e das formas nas que un caso criminal pode ser reconstruído e interpretado desde a literatura.
A súa participación permitirá introducir no debate cuestións relacionadas coa representación de crimes reais, a memoria colectiva que se constrúe ao seu redor e os límites entre os feitos, a narración e a súa posterior interpretación social.
A terceira participante será Ana Viéitez, que acaba de debutar no xénero coa novela ‘Pacto de silencio’, publicada este 2026. A autora achegará unha perspectiva desde unha nova xeración de creadoras para analizar a vixencia do crime como materia literaria e as formas que están adoptando actualmente o suspense, a violencia e o conflito na literatura galega.
Pardo Bazán máis alá do naturalismo
A xornada permitirá así recuperar unha vertente da produción de Emilia Pardo Bazán que convive con outras facetas máis coñecidas da escritora. Nada na Coruña en 1851 e falecida en Madrid en 1921, a autora desenvolveu ao longo da súa carreira unha obra extensa na que abordou diferentes xéneros e debates sociais.
Nesta ocasión, a celebración do 175 aniversario do seu nacemento servirá para centrar a atención na súa aproximación ao crime e na utilización de recursos que posteriormente se converterían en elementos habituais da literatura policial e negra.
O encontro propón, ademais, observar esas narracións non unicamente como antecedentes históricos, senón desde a súa capacidade para entrar en diálogo coa creación contemporánea.
Desde os conflitos sociais retratados por Pardo Bazán ata as novas formulacións do suspense na literatura galega actual, a actividade percorrerá máis dun século de ficción criminal para analizar como o delito, a sospeita, a violencia, a culpa e a procura de xustiza continúan funcionando como ferramentas literarias para observar unha sociedade e as súas contradicións.
A cita será o mércores 16 de setembro ás 18.00 horas na Fundación Luis Seoane da Coruña, cun programa aberto ao público e acceso gratuíto ata completar as prazas dispoñibles.
