O colectivo cultural Fala Ceibe do Bierzo presentou aos partidos políticos un conxunto de propostas coa vista posta nas eleccións autonómicas do 15 de marzo, co obxectivo de incrementar a protección da lingua e da cultura galegas na comarca. As iniciativas abranguen modificacións normativas, novas estruturas administrativas e medidas específicas no eido educativo e patrimonial.
Un dos eixos principais é a revisión da Lei da Comarca do Bierzo, que cumpre 35 anos desde a súa aprobación. A entidade suxire modificar o artigo 1.4 para facilitar o uso do galego na administración comarcal, promovendo documentación oficial, páxinas web bilingües e publicidade institucional nesta lingua. Xunto a isto, formula a creación dun Servizo Lingüístico Comarcal encargado de desenvolver campañas de sensibilización, labores de tradución e accións para recuperar a toponimia tradicional.
Entre as súas demandas tamén figura o recoñecemento da capacidade do Consejo Comarcal del Bierzo para establecer acordos de colaboración con institucións galegas, como a Xunta, deputacións ou universidades, co propósito de impulsar programas de promoción lingüística. No ámbito competencial, Fala Ceibe considera que o órgano comarcal debería asumir as competencias en materia de Cultura, actualmente exercidas pola Deputación de León e pola Junta de Castilla y León.
A proposta inclúe ademais a posta en marcha dun museo e arquivo comarcal destinado a recompilar o patrimonio cultural galego berciano, tanto oral como escrito, e a fomentar investigacións de carácter filolóxico, histórico e etnográfico. Paralelamente, o colectivo defende a reforma do Estatuto de Autonomía de Castela e León para recoñecer o galego como idioma oficial na comunidade e mencionar expresamente a súa vinculación co Bierzo.
No plano autonómico, Fala Ceibe aposta pola aprobación dunha Lei de Linguas de Castela e León que dea cobertura ás tres linguas minoritarias presentes no territorio —galego, leonés e éuscaro de Burgos— garantindo dereitos en ámbitos como o ensino, a administración, a toponimia ou os medios de comunicación. Tamén reclama cambios na Lei de Réxime Local para permitir o uso parcial do galego nas entidades municipais e eliminar a exclusividade do castelán na denominación oficial dos concellos.
No apartado educativo, o colectivo solicita que a Junta estableza regulamentariamente a oferta obrigatoria da materia de galego nos centros do Bierzo occidental, sen limitacións por falta de alumnado ou profesorado, e que se asegure a continuidade da ensinanza en todas as etapas. O portavoz da entidade, Xabier Lago, sinalou que é preciso recoñecer a singularidade lingüística berciana, documentada desde a Idade Media, e dotala dun marco xurídico que garanta a súa protección e desenvolvemento.
Nos últimos anos, o debate arredor da presenza do galego no Bierzo intensificouse, especialmente coincidindo coa celebración do Día das Letras Galegas na comarca. Entre os actos recentes destaca a conmemoración do 330 aniversario do nacemento do Padre Sarmiento en Vilafranca do Bierzo, que serviu para visibilizar iniciativas vinculadas á promoción do idioma.
Durante o acto académico celebrado no Cine Faba de Cacabelos, o secretario xeral de Política Lingüística da Xunta, Valentín García, anunciou o reforzo do programa educativo de galego na zona, cunha liña específica orientada á súa adaptación ás novas tecnoloxías. Segundo indicou, o propósito é manter a ensinanza regrada e favorecer o uso cotián da lingua entre as novas xeracións.
Na actualidade, o programa abrangue 1.166 estudantes no Bierzo e en Sanabria, distribuídos en catorce centros de Primaria, catro institutos de Secundaria e a Escola Oficial de Idiomas de Ponferrada, centro de referencia para a obtención dos certificados CELGA. Desde a Junta de Castilla y León sinalouse unha evolución positiva tanto nos resultados académicos como no número de matriculacións, ao tempo que se advertiu dos efectos do envellecemento e da despoboación rural sobre a transmisión interxeracional do coñecido como “galego do Bierzo”.
En paralelo, o Consejo Comarcal del Bierzo manifestou a súa intención de promover un programa de recuperación da toponimia tradicional berciana, co obxectivo de documentar e preservar os nomes históricos de montes, lugares e núcleos rurais, considerados parte do patrimonio lingüístico e cultural da comarca.
