As parroquias de Magazos, Landrove e Chavín, no concello de Viveiro, amosan un incremento do uso da lingua galega nas inscricións funerarias, segundo un estudo recente realizado no marco da iniciativa de educación social Palabra e Memoria. O traballo foi desenvolvido por Paula Martínez Vila, estudante de Educación Social na Universidade da Coruña, coa colaboración de Carlos Lema Rega, investigador en formación na Universidade de Santiago de Compostela.
Este novo levantamento de campo, realizado seguindo criterios sistemáticos e metodoloxía consolidada, permite afondar na evolución do uso do galego nun ámbito tradicionalmente dominado polo castelán, como é o da epigrafía funeraria. Segundo os datos recompilados, a presenza do galego nas inscricións destas parroquias remóntase ao ano 2005, marcando o inicio dun proceso de incorporación progresiva da lingua propia en contextos de memoria familiar.
No caso de Chavín, rexistráronse 116 panteóns e sepulturas, nos que se identificaron epitafios en galego pertencentes a catro familias diferentes, con inscricións datadas entre 2007 e 2021. En Magazos, cun total de 166 propiedades funerarias, a presenza do galego é lixeiramente maior: seis familias empregaron esta lingua entre os anos 2005 e 2019, superando o que o propio estudo define como un “tabú” histórico arredor da expresión escrita en galego neste tipo de espazos.
Pola súa banda, Landrove presenta unha incorporación máis recente do galego, que non aparece ata o ano 2023. Neste caso, a introdución da lingua prodúcese a través dunha inscrición dedicada a Luís Dopico Geada, na que se inclúe un poema da súa autoría, sinalando unha nova forma de presenza do galego vinculada á expresión literaria e persoal.
Os resultados obtidos en Viveiro sitúanse en liña con outros estudos desenvolvidos no mesmo ámbito. Segundo datos do proxecto, en Celeiro, no ano 2025, o galego estaba presente no 4% das inscricións funerarias (6 de 151 familias), mentres que en Covas a cifra ascende ata as 16 familias, o que supón unha proporción significativamente maior.
Estas análises conectan tamén con iniciativas educativas como as desenvolvidas polo alumnado do IES María Sarmiento ou o programa Modelo Burela, que teñen contribuído a visibilizar o uso da lingua galega en contextos sociais diversos, incluídos os espazos funerarios.
Un proxecto de longo percorrido sobre memoria e lingua
A investigación forma parte do traballo continuado de Palabra e Memoria, unha iniciativa que leva 25 anos estudando o patrimonio documental dos cemiterios galegos. Ata o momento, o proxecto permitiu rexistrar camposantos de 309 concellos de Galicia, aos que se suman o municipio asturiano de Santiso de Abres e o zamorano de Lubián, quedando pendentes unicamente catro concellos da provincia de Ourense.
A dimensión territorial deste traballo complétase coa elaboración de mapas interactivos, desenvolvidos polo xornalista David Canto Veiga, que ofrecen unha visión panorámica do uso do galego nas inscricións funerarias en Galicia. Estes materiais, que continúan en proceso de actualización, foron presentados no Consello da Cultura Galega en outubro de 2024 e están abertos á consulta pública.
