O escritor, poeta e intelectual Xosé Luís Méndez Ferrín faleceu este mércores, 18 de novembro, en Vigo aos 88 anos, segundo confirmaron fontes da súa contorna esta pasada madrugada. A súa morte supón a desaparición dunha das figuras centrais da literatura galega contemporánea, cunha traxectoria que abrangue máis de seis décadas de creación literaria, investigación, docencia, xornalismo e actividade política. Expresidente da Real Academia Galega e autor de títulos fundamentais como Con pólvora e magnolias, Ferrín foi tamén un dos impulsores do nacionalismo galego organizado durante a ditadura franquista.
Nacido en Ourense o 7 de agosto de 1938, pasou parte da súa infancia entre a cidade e a comarca de Celanova, un territorio que posteriormente tería presenza na súa obra. Tras estudar en Pontevedra, iniciou a carreira de Filosofía e Letras na Universidade de Santiago de Compostela en 1955 e continuou a súa formación en Madrid, onde estudou Filoloxía Románica e participou na creación do grupo Brais Pinto, un colectivo literario e cultural que reuniu a varios dos intelectuais galeguistas da súa xeración.
A súa produción literaria comezou a finais dos anos cincuenta coa publicación do poemario ‘Voce na néboa’ (1957) e do libro de relatos ‘Percival e outras historias’ (1958). A partir de entón desenvolveu unha obra que combinou a experimentación coa linguaxe, a recuperación de elementos mitolóxicos e fantásticos e a reflexión política e social.
Un dos momentos máis destacados da súa carreira chegou en 1976 coa publicación de ‘Con pólvora e magnolias’, poemario que contribuíu á renovación da poesía galega durante os anos da Transición. A obra, recoñecida co Premio da Crítica en 1977, reúne 22 composicións nas que conviven o compromiso político, a preocupación existencial e a expresión dos sentimentos persoais. O libro converteuse nunha referencia para as seguintes xeracións de poetas e foi obxecto de sucesivas reedicións e estudos. Precisamente este ano, coincidindo co 50 aniversario da súa publicación, celebrouse un acto de homenaxe na Casa Museo Rosalía de Castro, en Padrón, no que participou Xosé Manuel Beiras, falecido tamén recentemente.
A súa contribución á literatura galega estendeuse igualmente á narrativa, con obras como ‘Retorno a Tagen Ata’ (1971), ‘Amor de Artur’ (1982), ‘Arnoia, Arnoia’ (1985), ‘Bretaña Esmeraldina’ (1987), ‘Arraianos’ (1991) ou ‘No ventre do silencio’ (1999). A través destes títulos desenvolveu un universo narrativo propio, caracterizado pola convivencia de escenarios reais e imaxinarios, a presenza de referencias históricas e mitolóxicas e unha particular elaboración da lingua literaria. A súa obra valeulle numerosos recoñecementos e foi proposto en varias ocasións para o Premio Nobel de Literatura. En 2024, Edicións Xerais publicou ‘Poesía reunida de X. L. Méndez Ferrín’, un volume preparado por Anxo Angueira que recompila a súa produción poética.
A actividade literaria de Méndez Ferrín estivo vinculada ao seu compromiso político. En 1964 participou na fundación da Unión do Povo Galego (UPG) e desenvolveu unha intensa militancia nacionalista e de esquerdas, que lle ocasionou varias condenas de prisión. Ao longo da súa vida mantivo a participación en diferentes iniciativas políticas e culturais, entre elas a Fronte Popular Galega e as Redes Escarlata.
Paralelamente, exerceu durante décadas como profesor de ensino secundario no Instituto Santa Irene de Vigo, onde permaneceu ata a súa xubilación en 2009. Tamén desenvolveu unha actividade continuada no ámbito da investigación literaria e do xornalismo, con colaboracións en distintos medios de comunicación.
No ano 2000 incorporouse á Real Academia Galega, institución que presidiu entre 2010 e 2013. A súa etapa á fronte da entidade rematou coa renuncia ao cargo nun contexto de controversias internas. A pesar daquela saída, a Academia destacou este xoves a importancia da súa contribución á cultura e á literatura galegas.