A estrea de A Odisea, a nova superprodución de Christopher Nolan, converteu de novo o poema épico atribuído a Homero nun dos grandes protagonistas da actualidade cultural. A expectación arredor da adaptación cinematográfica está a espertar o interese de milleiros de persoas por unha das obras fundacionais da literatura occidental, escrita hai arredor de tres mil anos e considerada un dos relatos máis influentes da historia.
Porén, moito antes de que Ulises emprendese unha nova viaxe á gran pantalla, a súa aventura xa podía lerse en galego. A nosa lingua conta desde hai décadas con traducións desta obra mestra da literatura clásica, unha mostra de que o galego tamén é capaz de acoller os textos que forman parte do patrimonio cultural universal.
Un relato que atravesou os séculos
Atribuída a Homero e composta arredor do século VIII a. C., A Odisea narra o regreso de Ulises (ou Odiseo, segundo a tradición grega) á súa patria, Ítaca, despois da guerra de Troia. O que debía ser unha travesía de poucas semanas convértese nunha odisea de dez anos marcada por monstros, deuses, tempestades e múltiples probas que o heroe debe superar antes de reencontrarse coa súa familia.
Xunto coa Ilíada, constitúe un dos alicerces da literatura occidental. A súa influencia esténdese desde a literatura medieval ata a contemporánea e inspirou innumerables obras de teatro, novelas, poemas, óperas e adaptacións cinematográficas. A historia de Ulises transcendeu o seu tempo porque fala de cuestións universais: o desexo de regresar ao fogar, a identidade, a perseveranza, a curiosidade ou a capacidade do ser humano para superar as adversidades.
Non resulta estraño, polo tanto, que un director como Christopher Nolan decidise levar de novo esta epopea ao cinema. A súa adaptación volve situar a obra de Homero no centro da conversa cultural internacional, pero tamén ofrece unha oportunidade para lembrar que este clásico leva anos formando parte do patrimonio editorial galego.
Da Grecia antiga ás bibliotecas galegas
A expansión de A Odisea por Europa foi da man das traducións. Primeiro ao latín e, séculos máis tarde, ás principais linguas modernas, a obra converteuse nun símbolo da importancia de facer accesibles os clásicos a cada comunidade lingüística.
O galego incorporouse a esa tradición grazas ao labor de tradutores e institucións que apostaron por demostrar que a nosa lingua tamén podía transmitir toda a riqueza expresiva do poema homérico. Traducir un clásico desta envergadura non consiste unicamente en trasladar palabras dunha lingua a outra; implica recrear o ritmo, o estilo e a forza narrativa dun texto que leva séculos sendo estudado e reinterpretado.
Neste contexto sitúase a edición de A Odisea traducida por Evaristo de Sela, recuperada polo Consello da Cultura Galega dentro do seu compromiso coa difusión do patrimonio bibliográfico galego. A publicación en aberto permite que unha das obras fundamentais da literatura universal estea ao alcance dos lectores na súa propia lingua e constitúe, ademais, unha peza relevante da historia da tradución literaria en Galicia.
Unha oportunidade para volver a Homero
Cada gran adaptación cinematográfica provoca un renovado interese pola obra orixinal. Xa aconteceu con novelas como Dune, O Señor dos Aneis ou Drácula, e todo apunta a que A Odisea seguirá o mesmo camiño. O fenómeno vai máis aló do éxito nas salas: tamén impulsa novas lecturas e invita a redescubrir textos que continúan dialogando co presente.
A película de Nolan pode servir de porta de entrada para que novos lectores descubran que a viaxe de Ulises tamén pode percorrerse en galego. Porque os clásicos sobreviven precisamente grazas que cada xeración volve interpretalos, xa sexa desde o cinema, a investigación ou a tradución. E que unha obra escrita hai case tres mil anos siga viva na nosa lingua é, en si mesmo, unha mostra da vitalidade e da capacidade do galego para formar parte das grandes conversacións da cultura universal.
