O Instituto Galego-Hispano-Arxentino Santiago Apóstol de Bos Aires mantén arredor de 500 estudantes vinculados ao ensino do galego e da cultura galega, nun modelo educativo que combina o currículo arxentino cun proxecto bicultural propio e que desde 2025 incorporou ademais unha nova dimensión: a posibilidade de que o alumnado obteña tamén titulación española de ESO e Bacharelato. O centro converteuse así nun dos principais focos estables de transmisión da lingua fóra de Galicia.
A actualidade do instituto volveu ao primeiro plano esta semana pola visita a Galicia dun grupo do seu alumnado. O 15 de setembro, os estudantes participaron nun percorrido por diferentes institucións e lugares da comunidade, cun encontro no Parlamento e actividades vinculadas á cultura, patrimonio e identidade galegas. A información oficial presentada pola Xunta sitúa o Santiago Apóstol como un dos centros estratéxicos para a proxección exterior da lingua e da cultura.
A importancia do centro, con todo, vai máis alá desta viaxe. Fundado en 1998, o Santiago Apóstol naceu como unha iniciativa da Xunta de Galicia e do Centro Galicia de Bos Aires, a través da Fundación Galicia-América, coa intención explícita de desenvolver un proxecto educativo bicultural arxentino-galego. O centro foi ampliando progresivamente a súa estrutura ata incorporar tamén o nivel secundario a partir de 2005.
O seu ideario establece como unha das finalidades principais transmitir ao alumnado coñecementos sobre lingua, historia, tradicións, folclore, arte e cultura galegas, sen substituír a formación propia do sistema educativo arxentino. A proposta pretende deste xeito que a identidade galega funcione como unha segunda dimensión cultural dentro da formación ordinaria das crianzas e adolescentes.
Os datos máis recentes difundidos pola Xunta sitúan en arredor de 500 o número de estudantes do Santiago Apóstol e indican que varias das materias se imparten en galego. Esta cifra converte o centro nunha das concentracións máis importantes de alumnado da lingua no exterior e representa máis dunha décima parte das aproximadamente 4.400 persoas que estudaban galego fóra de Galicia en 2025, segundo o balance autonómico.
Ese mapa exterior inclúe realidades moi diferentes. Ademais do Santiago Apóstol, existen programas no Bierzo e Sanabria, lectorados universitarios en España e noutros países, cursos promovidos por centros galegos, Casas de Galicia ou Institutos Cervantes e o ensino mantido no Instituto Español Vicente Cañada Blanch de Londres. A Xunta contabilizaba en 2025 arredor de 1.500 estudantes no Bierzo e Sanabria, preto de 1.000 vinculados a lectorados internacionais, 407 a lectorados noutras universidades españolas e unhas 950 persoas en centros galegos, Casas de Galicia e Institutos Cervantes.
O caso bonaerense presenta, non obstante, unha particularidade: o galego forma parte dun proxecto educativo de longa duración que acompaña o alumnado durante diferentes etapas escolares, e non unicamente dun curso optativo universitario ou dunha actividade cultural ocasional.
Esta continuidade permite que a lingua se introduza desde a infancia e se relacione con outras materias, proxectos e actividades do centro. A institución organiza tamén iniciativas culturais propias, como o Premio Rosa dos Ventos, concedido polo alumnado do último curso de secundaria a persoas ou entidades destacadas pola defensa e difusión da cultura galega. Entre os galardoados nos últimos anos figuran Tanxugueiras, Xabier Díaz e Fillas de Cassandra.
A elección destes referentes mostra ademais unha tentativa de manter o vínculo coa cultura galega contemporánea, e non exclusivamente coa memoria da emigración histórica. No caso de Fillas de Cassandra, premiadas en 2024, o alumnado destacou expresamente a capacidade do dúo para combinar tradición e linguaxes actuais e achegar ese patrimonio ás novas xeracións.
Esta cuestión resulta especialmente relevante nunha comunidade emigrante. A transmisión inicial do galego en Bos Aires estivo historicamente ligada ás persoas nacidas en Galicia e ás súas familias, pero varias xeracións despois o mantemento do idioma xa non pode depender unicamente do uso familiar. Institucións educativas como o Santiago Apóstol permiten transformar unha herdanza cultural nun proceso de aprendizaxe formal para alumnado que, en moitos casos, naceu xa na Arxentina.
O centro reforzou ademais en xullo de 2025 a súa posición institucional ao incorporarse á Rede de Colexios de Convenio do Ministerio de Educación español. O acordo coa Fundación Galicia-América converteu o Santiago Apóstol no terceiro centro da Arxentina integrado nesta rede e no décimo sexto dun sistema presente en doce países iberoamericanos.
O principal efecto académico é que o alumnado poderá acceder á dobre titulación hispano-arxentina, incluídos os títulos españois equivalentes á ESO e ao Bacharelato. O propio Ministerio salientou daquela como características específicas do centro a súa identidade galega e a súa orientación plurilingüe.
A dirección do instituto comunicou posteriormente que o acordo permitiría ás persoas tituladas obter tamén o Bacharelato español, ampliando as posibilidades para continuar os estudos en España ou noutros países europeos.
A incorporación á rede estatal introduce así un novo incentivo académico nun proxecto que ata agora tiña sobre todo unha dimensión cultural e identitaria galega. A lingua convive nun mesmo espazo cunha titulación arxentina, coa formación en español e co ensino doutras linguas, dentro dun contexto marcadamente plurilingüe.
A relación entre o Santiago Apóstol e os certificados oficiais de galego tamén está institucionalizada. O Portal da Lingua recoñece determinados estudos realizados no centro como validables polo Celga 2. Entre eles figuran os sete cursos de primaria con materias de lingua e literatura galegas e os tres primeiros anos de secundaria con lingua, literatura, historia e xeografía de Galicia.
Esta equivalencia dá ao ensino unha dimensión que supera o valor cultural: parte da formación cursada en Bos Aires pode traducirse nunha acreditación oficial de competencia lingüística recoñecida pola Xunta.
A existencia desta validación permite ademais observar a profundidade do currículo galego do centro. Non se trata simplemente de celebrar efemérides ou ofrecer unha materia optativa illada, senón dunha traxectoria formativa suficientemente estruturada como para que a Administración recoñeza a súa equivalencia cun nivel do sistema Celga.
O centro mantén tamén a súa propia Biblioteca Galega de Aula e outras actividades ligadas á creación e á lectura, co obxectivo de que o contacto coa lingua non quede limitado ás explicacións formais.
Desde unha perspectiva sociolingüística, o Santiago Apóstol representa un caso pouco habitual porque intenta reproducir fóra de Galicia varios dos mecanismos que permiten transmitir unha lingua: ensino continuado, referentes culturais, materiais propios, usos académicos e contacto periódico co territorio de orixe.
As viaxes do alumnado a Galicia cumpren precisamente esta última función. Para estudantes criados a máis de dez mil quilómetros, o idioma aprendido na escola pode pasar de ser un contido vinculado á historia familiar a converterse nunha lingua presente en institucións, rúas, medios de comunicación e relacións sociais.
A visita de setembro de 2026 forma parte desa conexión. O percorrido previsto inclúe espazos naturais, culturais e institucionais, entre eles o Parlamento e a Cidade da Cultura. A fonte oficial non concreta, porén, cantos estudantes participan nesta viaxe nin que nivel de competencia lingüística presenta o grupo, polo que non é posible realizar unha avaliación cuantitativa a partir desta actividade.
Tampouco se ofrecen datos recentes sobre que porcentaxe do alumnado emprega posteriormente o galego fóra das clases, cantas familias o utilizan no fogar ou cantos estudantes continúan vinculados á lingua despois de rematar a secundaria. Estas serían variables necesarias para medir o impacto sociolingüístico real do modelo máis alá da matrícula.
A distinción é importante. Que arredor de 500 estudantes reciban formación relacionada co galego representa unha capacidade notable de difusión, pero aprender unha lingua e incorporala como lingua habitual son procesos diferentes. Nun contexto como Bos Aires, onde o idioma non conta cun territorio social inmediato que favoreza o seu uso cotián, a continuidade depende especialmente dos espazos que creen a escola, as familias e as entidades da colectividade.
Precisamente por iso o Santiago Apóstol funciona como un exemplo singular dentro da proxección exterior. Mentres un lectorado universitario pode achegar o galego durante un ou dous cursos a persoas adultas, este modelo procura introducilo durante unha parte extensa da escolarización, nun momento no que se constrúen hábitos, identidades e vínculos culturais.
O centro chega ademais a esta etapa case tres décadas despois da súa inauguración. Desde 1998, a comunidade galega en Bos Aires mudou e a relación das novas xeracións coa emigración é cada vez máis indirecta. O reto xa non é só conservar unha lingua levada por quen marchou de Galicia, senón conseguir que persoas nacidas varias xeracións despois continúen considerándoa unha lingua que paga a pena aprender e usar.