O inicio do curso escolar chega acompañado dunha nova ferramenta dixital para a consulta, o estudo e a aprendizaxe do galego. A Real Academia Galega (RAG) puxo este xoves en funcionamento o seu novo Dicionario castelán-galego en liña, coñecido como DRAGBIL, un recurso que pretende facilitar a procura de equivalencias entre ambas as linguas e ofrecer información adicional sobre os seus usos e diferenzas.
A ferramenta pode consultarse xa a través da páxina web da Academia e tamén está dispoñible mediante a aplicación do dicionario monolingüe da institución. O presidente da RAG, Henrique Monteagudo; a directora do novo dicionario, a académica María Dolores Sánchez Palomino; e o coordinador do Seminario de Lexicografía, Manuel González González, presentaron o repertorio dixital nunha rolda de prensa celebrada este xoves.
O novo ‘DRAGBIL’ contén arredor de 26.000 entradas, 55.200 acepcións, máis de 87.000 sinónimos de tradución e unhas 6.000 frases feitas. A súa preparación comezou en 2014 e non consistiu unicamente en trasladar ao formato dixital o Dicionario bilingüe castelán-galego que a Real Academia Galega publicara en papel en 2004.
Durante estes anos incorporáronse 1.000 novos lemas, preto de 7.000 acepcións, uns 15.000 sinónimos de tradución adicionais e arredor de 800 fraseoloxismos que non aparecían na edición anterior. Ademais, revisáronse definicións, equivalencias e exemplos de uso, ata o punto de que, segundo os datos facilitados pola Academia, practicamente o 95 % das entradas experimentou algún tipo de modificación.
O presidente da RAG destacou que a incorporación deste recurso responde á demanda existente de ferramentas dixitais relacionadas coa lingua. “O Dicionario bilingüe castelán-galego en liña é un exemplo máis da vocación de servizo público da RAG, que se esforza en dar resposta ás demandas tanto de estudantes e de profesionais coma da sociedade en xeral”, sinalou Henrique Monteagudo.
Segundo explicou, as ferramentas lexicográficas son un dos servizos máis reclamados polos usuarios. A Academia conta desde 2012 cunha versión en liña do seu dicionario monolingüe, pero seguía existindo, indicou, a necesidade dunha ferramenta bilingüe accesible a través de Internet.
Monteagudo apuntou tamén á importancia que pode ter este recurso para persoas que se achegan ao galego partindo do castelán. “O dicionario que hoxe presentamos é, neste sentido, unha ferramenta estratéxica, porque moita xente chega ao galego a través do castelán, tanto persoas galegas castelanfalantes coma doutras orixes”, manifestou.
A institución prevé avanzar no futuro na creación dunha ferramenta específica de consulta na dirección galego-castelán. Mentres isto non suceda, a Academia sinala que o sistema de buscas avanzadas do novo dicionario permite empregar o repertorio en boa medida de maneira reversible e obter tamén información partindo de palabras galegas.
Un dicionario pensado tamén para aprender
Un dos elementos nos que a RAG pon especial énfase é a dimensión didáctica da nova ferramenta. O repertorio non se limita a presentar unha sucesión de equivalencias léxicas entre castelán e galego, senón que procura explicar diferenzas de significado, uso, construción ou pronuncia entre ambas as linguas.
A directora do proxecto, María Dolores Sánchez Palomino, sinalou que o novo dicionario se elaborou seguindo “os criterios da lexicografía bilingüe moderna” e combinando tendencias actuais con características xa presentes tradicionalmente nos traballos lexicográficos da Academia.
O obxectivo, segundo explicou, foi atender de maneira particular aquelas situacións nas que a proximidade estrutural e o contacto continuado entre galego e castelán poden xerar interferencias ou dúbidas entre os falantes.
“Esta é unha obra cunha importante dimensión didáctica, que é unha constante nos dicionarios da RAG, e que se reforza en publicacións que teñen unha especial importancia para o mundo do ensino”, explicou Sánchez Palomino.
Esta orientación reflíctese na presenza de observacións sobre o uso das palabras, exemplos contextualizados, indicacións sobre diferenzas gramaticais e un maior número de frases feitas. O repertorio presta tamén atención aos chamados falsos amigos, palabras formalmente iguais ou semellantes nas dúas linguas que non teñen necesariamente o mesmo significado.
A directora do dicionario puxo como exemplos voces como rubio ou estudio. No caso desta última, lembrou que en galego se emprega para facer referencia a un “lugar de traballo”, mentres que para designar a acción ou o resultado de estudar a forma correspondente é estudo.
O recurso tamén informa sobre diferenzas de xénero gramatical entre castelán e galego. É o caso de sal, que é unha palabra masculina en galego e feminina en castelán. A mesma atención se presta ás diferenzas de número e ás particularidades das construcións verbais, que non sempre coinciden nas dúas linguas.
Información sobre a pronuncia
A dimensión pedagóxica esténdese igualmente á fonética. O novo dicionario incorpora indicacións de pronuncia cando estas poden resultar necesarias para distinguir significados ou evitar interferencias.
Entre outros aspectos, identifícase a apertura das vogais cando esta pode modificar o significado dunha palabra e indícanse tamén determinados sons que poden xerar dúbidas.
É o caso da letra x, que en palabras como taxi representa o grupo consonántico [ks], fronte ao son fricativo palatal xordo característico do galego noutras voces. Este tipo de información pretende ofrecer ao usuario máis datos ca unha simple equivalencia escrita entre as dúas linguas.
A Real Academia Galega concibe o novo ‘DRAGBIL’ como unha ferramenta en permanente evolución. A súa publicación en Internet permitirá introducir modificacións e incorporacións de forma continuada, seguindo un modelo similar ao aplicado desde hai anos ao dicionario monolingüe da institución.
“A partir de agora, da mesma maneira que se fixo e se fai co dicionario monolingüe, o DRAGBIL será obxecto dunha actualización continua para completalo e melloralo progresivamente”, explicou María Dolores Sánchez Palomino.
A académica incidiu na necesidade de manter o repertorio conectado tanto cos cambios sociais coma coa evolución dos propios dicionarios académicos das dúas linguas. “Debemos dedicarlle unha atención permanente, tanto no que atinxe ao diálogo cunha sociedade en mudanza constante coma no referido aos dicionarios académicos monolingües do galego e do castelán”, engadiu.
O coordinador do Seminario de Lexicografía, Manuel González González, tamén destacou as posibilidades que abre o formato dixital. Segundo explicou, a nova versión supón “un novo chanzo na aplicación máis sistemática dos criterios metodolóxicos” que xa foran establecidos para a edición de 2004.
A publicación en liña, engadiu, permitirá realizar cambios dunha maneira máis áxil e manter unha coordinación máis estreita co ‘Dicionario da lingua galega’ da propia Academia e coas necesidades que vaian trasladando os usuarios.
González, que codirixira xunto con Constantino García a edición impresa publicada en 2004, lembrou durante a presentación a figura do que foi un dos principais impulsores do proxecto e destacou tamén o traballo realizado por Sánchez Palomino na actualización da obra.
Na elaboración da ferramenta participaron igualmente outros integrantes do Seminario de Lexicografía, entre eles os académicos Xosé María Gómez Clemente e Antón Santamarina, así como as filólogas Ana Fachal Fraguela e Celia Fernández Vasco.
Un proxecto iniciado hai máis dunha década
A nova versión dixital é o resultado dun proceso de revisión iniciado en 2014, dez anos despois da publicación do dicionario bilingüe en papel. O traballo desenvolvido desde entón afectou á práctica totalidade do repertorio e permitiu incorporar novo vocabulario, novas acepcións e máis información fraseolóxica e contextual.
Deste xeito, a Real Academia Galega procura que o dicionario funcione non só como unha ferramenta para traducir unha palabra concreta, senón tamén como un recurso para comprender as diferenzas existentes entre galego e castelán e resolver dúbidas habituais derivadas do contacto entre ambas as linguas.
A súa publicación coincide ademais co inicio dun novo curso escolar, polo que a Academia salienta especialmente a súa utilidade no ámbito educativo, tanto para o alumnado como para profesorado, profesionais da lingua e persoas interesadas en mellorar o seu coñecemento do galego.
O desenvolvemento do ‘DRAGBIL’ contou coa colaboración económica da Xunta de Galicia e do Ministerio de Ciencia, Innovación e Universidades. A RAG tamén recoñeceu o apoio da Fundación Barrié, que contribuíu aos traballos desenvolvidos na área lexicográfica da institución e á posta en funcionamento da aplicación do seu dicionario.
Coa estrea desta nova ferramenta, a Academia amplía así o conxunto de recursos dixitais destinados á consulta lingüística e abre unha nova etapa para un dicionario bilingüe que, a diferenza da edición pechada en papel de 2004, poderá incorporar de maneira progresiva novas palabras, usos e necesidades dos falantes.
